Kamienica czynszowa to miejski budynek mieszkalny wzniesiony przez właściciela lub prywatnego inwestora z myślą o wynajmowaniu lokali i czerpaniu dochodu z czynszu. Określenie „czynszowa” opisuje więc przede wszystkim funkcję ekonomiczną budynku, a nie jego styl architektoniczny. Takie kamienice powstawały szczególnie w XIX i na początku XX wieku, gdy szybko rozwijające się miasta potrzebowały dużej liczby mieszkań.
Co oznacza określenie „kamienica czynszowa”?
Słowo „czynszowa” pochodzi od czynszu, czyli opłaty uiszczanej przez lokatorów za wynajem mieszkania. Kamienica nie była w takim przypadku domem jednej rodziny, lecz inwestycją. Właściciel budował obiekt z wieloma lokalami, a następnie wynajmował je mieszkańcom. Liczba i układ mieszkań miały znaczenie, ponieważ od nich zależała wysokość możliwego dochodu.
Sama kamienica jest formą miejskiej zabudowy mieszkaniowej. Dodanie słowa „czynszowa” wskazuje na sposób użytkowania i źródło przychodu właściciela. Nie każda kamienica musiała mieć taki charakter, choć w miastach wiele z nich powstawało właśnie jako budynki pod wynajem.
Jakie cechy miały kamienice czynszowe?
Układ takich budynków często wynikał z próby umieszczenia jak największej liczby lokali na stosunkowo małej działce. Kamienica frontowa wychodziła na ulicę, a w głębi podwórza mogły znajdować się oficyny, czyli dodatkowe części zabudowy zwiększające powierzchnię mieszkalną.
Najczęściej spotykane cechy kamienic czynszowych to:
- duże zagęszczenie mieszkań na jednej działce
- front budynku oraz oficyny w głębi podwórza
- niewielkie lokale projektowane z myślą o wynajmie
- wspólne sanitariaty lub punkty poboru wody, zwłaszcza w starszych obiektach
- ograniczony dostęp do światła i powietrza w niektórych oficynach
- wykorzystanie niemal całej dostępnej powierzchni działki
Rozwiązania te zwiększały liczbę lokali, ale często obniżały komfort mieszkańców. Wspólne toalety, ciasne podwórza i słabiej doświetlone mieszkania były skutkiem ówczesnych warunków technicznych oraz dążenia właściciela do uzyskania dochodu z możliwie dużej liczby wynajmowanych pomieszczeń.
Czym kamienica czynszowa różni się od innych budynków?
Dom jednorodzinny powstaje przede wszystkim na potrzeby jednej rodziny i jej własnego użytku. Kamienica czynszowa jest natomiast obiektem wielolokalowym, którego podstawowym celem było uzyskiwanie przychodu z najmu. Pod tym względem przypomina współczesny budynek z mieszkaniami na wynajem, choć różni się od niego technologią, układem przestrzennym i historycznymi standardami wyposażenia.
Najprościej ująć to tak: „kamienica” określa formę budynku, a „czynszowa” – jego przeznaczenie ekonomiczne.
